رووداو دیجیتاڵ
باڵیۆزی ئۆکراینا لە ساڵڕۆژی دەستپێکردنی جەنگی مۆسکۆ-کیێڤ دەڵێت، رووسیا 20٪ـی خاکی وڵاتەکەی داگیرکردووە. نیگەرانیی خۆیشی لەبارەی چوونی گەنجانی عێراق بۆ جەنگ دەردەبڕێت.
ئیڤان دۆڤهانیچ، باڵیۆزی ئۆکراینا لە عێراق، لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتدا لەگەڵ نالین حەسەن، پێشکێشکاری تۆڕی میدیایی رووداو بەبۆنەی تێپەڕبوونی چوار ساڵ بەسەر دەستپێکی جەنگ، رایگەیاند، سوپای وڵاتەکەی بەهۆی ئەزموونی جەنگەوە بووەتە یەکێک لە بەهێزترین سوپاکانی جیهان، بەڵام ژێرخانی وڵاتەکەی بەتایبەت کەرتی کارەبا زیانی زۆری بەرکەوتووە.
سەبارەت بە پڕۆسەی ئاشتی، باڵیۆزی ئۆکراینا ئاماژەی بەوە کرد کە ئەنجامی دانوستاندنە ناڕاستەوخۆکان لەگەڵ مۆسکۆ "سفر" بووە، چونکە رووسیا دەیەوێت ئۆکراینا وەک دەوڵەت لەناو ببات.
باڵیۆزی ئۆکراینا نیگەرانیی خۆی نیشاندا سەبارەت بە چوونی هەندێ لە گەنجانی عێراقی بۆ رووسیا بۆ بەشداریکردن لە جەنگی دژی ئۆکراینادا و گوتی: "ئەمە بابەتێکی زۆر هەستیار و بەژانە. لە رووی مرۆییەوە، زۆر دڵتەنگم بۆ ئەو گەنجە عێراقییانەی کە رووسیا هەڵیخەڵەتاندوون و ناچاری کردوون لە جەنگێکدا بەشدار بن، کە هی ئەوان نییە و بێبەزەییانە بەرەو هێرشی بێهیوا رەوانە دەکرێن. ئەوەی رووسیا دەیکات بە راکێشانی لاوانی عێراق، گوناهێکە دەرهەق بەو کوڕانە و خێزانەکانیان و لە کۆتاییشدا سووکایەتییەکە بە خودی عێراق".
لەبارەی هەوڵەکانیان و هەماهەنگیان لەگەڵ حکومەتی عێراق لەوبارەوە، باڵیۆزی ئۆکراینا گوتی: "ئێمە لە ئۆکراینا لەگەڵ حکومەتی عێراق لەسەر ئەمە پێکەوە کاردەکەین و بڕوا و تێگەیشتنی تەواو لە نێوانماندا هەیە. ئەو پێداگرییەی حکومەتی عێراق لە دژی کڕین و فرۆشتنی هاووڵاتیانی خۆی نیشانی دەدات، جێگەی رێزی قووڵی ئۆکراینایە".
دۆڤهانیچ سوپاسی پشتیوانییەکانی ئەمریکا و یەکێتیی ئەورووپای کرد و هاوکارییەکانیانی بە "وەبەرهێنان بۆ ئاسایشی جیهان" وەسف کرد، نەک خێرخوازی.
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ ئیڤان دۆڤهانیچ، باڵیۆزی ئۆکراینا لە عێراق
رووداو: بەڕێز ئیڤان، باڵیۆزی ئۆکراینا لە عێراق، ئەم کاتەت باش و سپاس کە میوانی رووداویت. وەک دەستپێک، چوار ساڵ بەسەر دەستپێکی ئەم جەنگەی رووسیا و ئۆکراینادا تێدەپەڕێ؛ ئێستا رەوش و باری سپای ئۆکراینا چۆنە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: زۆر باشە، سوپاس بۆ پرسیارەکەت. ئێستا ئۆکراینا خاوەنی یەکێک لە سەرقاڵترین و بەکارترین سوپاکانی ئەورووپا و بەڵکو هەموو جیهانیشە؛ چونکە ئەم چوار ساڵەی کار و کۆششی بێوچان، سوپای ئۆکراینای کردووەتە هێزێکی شارەزا و خاوەن بڕست و ورەبەرز. ئێمە لەسەر خاکی خۆمان دەجەنگین و ئەمەش گەورەترین هێزمانە.
رووداو: لە ماوەی ئەم چوار ساڵەدا ئێوە چەند رووبەری خاکتان لە دەست داوە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: دەزانی، جەنگ ساڵی 2014 دەستیپێکرد، ئەو کاتەی رووسیا کریمیای داگیر کرد. بە گشتی لەم ماوەیەدا، رووسیا بە شێوەیەکی کاتی نزیکەی 20٪ـی خاکی سەربەخۆی ئۆکراینای خستووەتە ژێر چاودێریی خۆی؛ کریمیا لە ناوچەی دۆنێتسک و هەندێک ناوچەی دەوروبەر. بەڵام هیچ داگیرکارییەک هەتا سەر نییە. ئێمە شاری خێرسۆن و ناوچەی خارکیڤ و پارسۆن لە ناوچەی زاپۆریژیامان رزگار کرد و سوپای ئۆکراینا هەر بەرەو پێش دەچێت.
رووداو: واتا ئێستا چەند لە سەدی خاکی ئۆکراینا لە بن دەستی رووسیادایە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: پێشتر گوتم کە ئێستا و لە ساڵی 2014وە، رووسیا نزیکەی 20٪ـی خاکی سەروەریی ئۆکراینای داگیر کردووە.
رووداو: لە لایەکی دیکەوە ژێرخانی ئۆکرایناش لەم جەنگانەدا و لەم چوار ساڵەدا کراوەتە ئامانج؛ ئێستا پرسی نەبوونی کارەبا کێشەیەکی سەرەکیی خەڵکی ئۆکراینایە. ئایا هیچ هەوڵدان یان بەڵێنێکتان بۆ چارەسەری ئەم پرسە لە لایەن وڵاتانی هاوپەیمانانتانەوە پێگەیشتووە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بێگومان، زۆر سپاس؛ چونکە بەڕاستی ژێرخانمان لەم جەنگەدا زیانی زۆری پێگەیشتووە، بەڵام بە هەر حاڵ ئۆکراینا دەتوانێت خۆی بگونجێنێت. سەرەڕای ئەمە، پشتیوانییەکی گەورە و بەرچاومان لە هاوپەیمانانمان هەیە و ئابووریی ئۆکراینا لەنێو ئەم هەموو تەنگانە و بارودۆخە سەختانەدا نیشانی داوە، کە توانای گەشەکردنی هەیە.
رووداو: سیاسەتی بەڕێوەبەرایەتیی ترەمپ بەرانبەر ئۆکراینا چ کاریگەرییەکی لەسەر توانای هێزەکانتان هەبووە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: ئێمە سوپاسگوزاری کاربەدەستانی ئەمریکا و بەتایبەت خودی بەڕێز ترەمپین بۆ کۆششەکانی؛ چونکە ئەو رێبەرێکی جیهانییە و ئامراز و کلیلی راستەقینەی لە دەستدایە بۆ راگرتنی ئەم جەنگە بێواتایە. هەر کەمکردنەوە یان راگرتنی پشتیوانیی ئەمریکا، تەنگانەیەکی گەورەیە بۆ ئۆکراینا، بەڵام وەک پێم گوتیت، ئۆکراینا خۆی دەگونجێنێت. ئێمە پشت بە بەرهەمی بەرگریی خۆمان و پشتیوانیی ئەورووپا دەبەستین و بڕوامان بەوەیە کە ئەمریکا لە کۆتاییدا ئەم راستییە دەزانێت: یارمەتیدانی ئۆکراینا خێر و سەدەقە نییە، بەڵکو وەبەرهێنانێکی ژیرانەیە بۆ ئاسایشی گشت جیهان.
رووداو: باست لە یارمەتیی ئەورووپا کرد بۆ ئۆکراینا؛ ئەم یارمەتییە بێگومان بەردەوامە. ئایا ئەم یارمەتییە بەسە و بەشی ئەوە دەکات کە ئێوە بتوانن لە جەنگدا بەردەوام بن؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: یەکێتیی ئەورووپا هەنگاوێکی بێوێنەی ناوە، کە پتر لە 100 ملیار یۆرۆیە بۆ پشتیوانیی ئۆکراینا.
بابەتی پەیوەندیدار
جیهان 11/04/2026
دانوستاندنەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بە چ شێوازێک بەڕێوەدەچن؟
جیهان 08/04/2026
ئاگربەستی ئەمریکا و ئێران راگەیێندرا
ئەمە بڕە پارەیەکی زۆر و بەرچاوە، بەڵام داخوازییەکانی کاتی جەنگ هەمیشە لەوە زیاترە، کە بودجەی کاتی ئاشتی دەتوانێت دابینی بکات. ئێمە زۆر سوپاسگوزاری هاوکارە ئەورووپییەکانمانین، بەڵام لە هەمان کاتدا راشکاویشین: پێویستمان بە پتر هەیە و دەبێت زووتریش پێمان بگات.
رووداو: لە لایەکی دیکەوە، لە رووی دیپلۆماسییەوە چەندین گەڕ و دانوستاندنی دیپلۆماسی لەگەڵ رووسیا کران؛ تا ئێستا ئەنجامیان چی بووە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: دەزانی، دانوستاندنی راستەوخۆی نێوان ئۆکراینا و رووسیا لە بەهاری 2022 -چوار ساڵ لەمەوبەر- دوای کۆمەڵکوژیی "بووچا" تێک چوو؛ کاتێک بۆمان روون بووەوە، کە رووسیا دانوستاندنەکان وەک هەلێکی تاکتیکی بۆ جێگیرکردن و خۆکۆکردنەوەی هێزەکانی بەکاردێنێت. لەو کاتەوە تەنیا پەیوەندیی دیپلۆماسیی ناڕاستەوخۆ لە رێی ناوەندگرەکانەوە هەبووە. ئەنجامەکەشی تا ئەمڕۆ "سفر" بووە؛ چونکە مۆسکۆ هەرگیز لەو ئامانجەی کە لەناوبردنی تەواوی ئۆکراینایە وەک دەوڵەتێکی سەروەر، پاشگەز نەبووەتەوە.
رووداو: یانی لەم هەوڵی دانوستاندنە ناڕاستەوخۆیانەدا ئەنجام سفر بووە؟ خاڵی ناکۆکیی هەرە سەرەکی چییە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: وەک گوتم، ئەنجامەکە تا ئێستا نزیکەی سفرە، ئەمەش بەهۆی هەڵوێستی مۆسکۆوەیە. مەبەستی سەرەکییان لەناوبردنی ئۆکراینایە وەک دەوڵەتێکی سەروەر. ئەمە جەنگێک نییە تەنها لەسەر خاک و سامان بێت. رووسیا هەمیشە هەر دەرفەتێک بەکار دێنێت بۆ دواخستنی دانوستاندن و درێژکردنەوەی جەنگ و شتی دیکە. ئێمە زۆر جار دەستمان بە دانوستاندن لەگەڵ رووسیا کرد؛ داوای راگرتنی شەڕمان کرد یان تەنانەت شەڕمان راگرت، بەڵام هەر جارەی رووسیا پتر دەستی پێدەکردەوە. بۆیە هیچ بڕوایەکمان بە رووسیا نییە، چونکە دەبینین ئامانجی پووتین وێرانکردنی وڵاتەکەمە.
رووداو: ئێوە پێشنیازی ئیدارەی ترەمپ بۆ ئاشتی قبووڵ دەکەن؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: وەک سەرۆکەکەم، بەڕێز زێلێنسکی چەندین جار رایگەیاندووە، ئۆکراینا ئاشتیی دەوێت، بەڵام تەنها ئاشتییەکی دادپەروەرانە. ئاشتی ناتوانێت بە واتای رەوایەتیدان بێت بە داگیرکاری. هەر رێگەیەک کە سەربەخۆیی بپارێزێت و گەرەنتیی ئاسایش بدات و دادپەروەری بگێڕێتەوە، شایانی لێوردبوونەوەی جیدییە، بەڵام خۆبەدەستەوەدان نا. وەک هەستیش دەکەین، هاوکارە ئەمریکییەکانمان لەمە تێدەگەن.
رووداو: پرسێکی سەرەکی هەیە کە ئەم رۆژانە باسی لێوە دەکرێت، ئەویش چوونی هاووڵاتیانی عێراقە بۆ جەنگ شانبەشانی سوپای رووسیا؛ ئایا لەمبارەیەوە لەگەڵ لایەنە عێراقییەکان قسەتان کردووە بۆ ئەوەی چارەسەر ببێت؟ چۆن چارەسەر دەکرێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، ئەمە بابەتێکی زۆر هەستیار و بەژانە. لە رووی مرۆییەوە، زۆر دڵتەنگم بۆ ئەو گەنجە عێراقییانەی کە رووسیا هەڵیخەڵەتاندوون و ناچاری کردوون لە جەنگێکدا بەشدار بن، کە هی ئەوان نییە و بێبەزەییانە بەرەو هێرشی بێهیوا رەوانە دەکرێن. ئەوەی رووسیا دەیکات بە راکێشانی لاوانی عێراق، گوناهێکە دەرهەق بەو کوڕانە و خێزانەکانیان و لە کۆتاییشدا سووکایەتییەکە بە خودی عێراق. ئێمە لە ئۆکراینا لەگەڵ حکومەتی عێراق لەسەر ئەمە پێکەوە کاردەکەین و بڕوا و تێگەیشتنی تەواو لە نێوانماندا هەیە. ئەو پێداگرییەی حکومەتی عێراق لە دژی کڕین و فرۆشتنی هاووڵاتیانی خۆی نیشانی دەدات، جێگەی رێزی قووڵی ئۆکراینایە.
رووداو: باشە، چ زانیارییەکتان هەیە کە هاووڵاتیانی چەند وڵات چوونەتە رووسیا بۆ جەنگ دژی سوپای ئۆکراینا؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: خەمڵاندنی جیاواز هەیە. لە راگەیاندنەکاندا ژمارەی جۆراوجۆر دەبینین، بەڵام بەپێی خەمڵاندنەکان، لەنێوان 15 هەزار تا 20 هەزار چەکداری بیانی لە سوپای رووسیادا دەجەنگن. لەوانە، پتر لە نیوەیان، واتا پتر لە 10 هەزار سەرباز، هی کۆریای باکوورن، کە حکومەتەکەیان ناردوونی. کەسانی دیکە لە ئەفریقا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیای ناوەڕاستەوە، حکومەتەکانیان نەیانناردوون، بەڵکو رووسەکان بە شێوەیەکی دڕندانە رایانکێشاون. رووسیا خۆی کردووەتە دەڵاڵێکی جیهانیی مەرگ.
رووداو: بە پێچەوانەوە، ئایا کەس لە عێراقەوە هەیە کە چووبێت بۆ ئەوەی شانبەشانی سوپای ئۆکراینا بجەنگێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: هیچ زانیارییەکم لەسەر ئەمە نییە. من خۆم زۆر بەدوایدا چووم و دەزگا پەیوەندیدارەکانی ئۆکرایناش پێیان گوتم کە هیچ زانیارییەکیان نییە لەسەر هاووڵاتییانی عێراقی کە بۆ ئۆکراینا بجەنگن، بەڵام بێگومان، خۆبەخشی بیانی لە پتر لە ٥٠ وڵاتەوە لەنێو هێزە چەکدارەکانماندا هەن، بەڵام دەبێت جەخت بکەمەوە کە ئەوان بە ویستی خۆیان و بەهۆی بڕوای خۆیانەوە هاتوون. جیاوازییەکە لێرەدا دیارە: خەڵک وەک خۆبەخش دێنە لای ئێمە، بەڵام بۆ رووسیا، بە هەڵخەڵەتاندن و ناچارکردن رادەکێشرێن.
رووداو: پرسیاری کۆتاییم: چەند هاووڵاتیی ئۆکراینی لە عێراق و هەرێمی کوردستان هەن؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: زۆر گرانە بزانیت، چونکە ژمارەیەکی وردم لە بەردەستدا نییە، بەڵام بێگومان هاووڵاتیی عێراقی و کورد هەن کە لە ئۆکراینا دەژین، لە زانکۆکان دەخوێنن یان خەریکی بازرگانین... بەڵام ژمارەی وردیان نازانم.
رووداو: نا مەبەستم ئەوەیە، چەند کەس لێرە دەژین کە هاووڵاتیی ئۆکراینین لە عێراق و هەرێمی کوردستان؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: ئۆهـ، بەڵێ، بێگومان هەندێک ئۆکراینی لە هەموو عێراق و لە هەرێمی کوردستانیش دەژین. بەڵام بۆ گوتنی ژمارەی ورد ئامادە نیم. زۆربەیان ئەو ژنانەن، کە هاوسەری پیاوی عێراقین و خێزانیی تێکەڵاون، زۆربەی زۆریان ئاوان. بەڵام بۆ نموونە، ئێمە پەنابەری ئۆکراینیمان لە عێراق نییە، ئەگەر مەبەستت ئەوە بێت، ژمارە وردەکە نازانم، بەڵام چەند هەزارێک دەبن.