بۆچی پێویستە نەوت بە بۆریی کوردستان و کەرکووک بگوازرێتەوە؟

بەرەبەیانی 17ی ئادار کاژێر 5ی بەیانی لە فەیسبووکەوە وەزارەتی نەوتی عێراق بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکرد "ئەگەر هەرێمی کوردستان رێگربێت لە هەناردەکردنی نەوت لە کەرکوک – پیشخابوورەوە، پەنا دەبەینە بەر دادگە". رۆژێک پێشتریش وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاندبوو:" لە رێگەیەکی دیکەوە نەوت هەناردە دەکەین بە هەرێمی کوردستان دا تێناپەڕێت"، بەڵام بەیاننامەکەی وەزارەتی نەوتی عێراق دەریدەخات کە ئەو بۆڕیەش کە وەزارەتی نەوتی عێراق باسی دەکات ئەویش بە خاکی هەرێمی کوردستان دا تێدەپەڕێت.

عێراق دوو بۆڕی هاوتەریبی بۆ هەناردەکردنی نەوت بۆ تورکیا راکیشاوە، بەڵام یەکێکیان توانای گواستنەوەکەی کەمبووە و لە 1990ەوە بەتەواوی پشتگویخراوە، ئەوەی دووەمیان کە بە بۆڕی کەرکووک – تورکیا ناسراوە بەهۆی تەقاندنەوەی لە سێ شوێنی جیاوازدا تاوەکو ئێستا نەتوانراوە بەتەواوی چاکبکرێتەوە کە بتوانێت نەوتی لێوە بۆ جەیهان هەناردە بکرێت. 

ئەو بۆڕیەی کە وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاندووە لە رۆژانی داهاتوودا ئامادە دەبێت، ئێستا شەو و رۆژ کاری تێدا دەکەن و لەقۆناخی پشکنینی کۆتاییدایە، بەڵام بەپێی زانیارییەکان لە دوایین تاقیکردنەوەدا کێشەی هەبووە و جارێکی دیکە دەستکراوەتەوە بە چاککردنەوە و گۆڕینی بۆڕیەکان بۆ ئەو 100 کیلۆمەترەی بەهۆی تەقاندنەوەکانەوە کێشەی تێدایە.

لە بنەڕەتدا توانای گواستنەوەی بۆڕیەکەی کەرکووک – تورکیا 1 ملیۆن بەرمیل نەوتە، بەڵام ئەگەر چاککردنەوەکانیش خێرابن ئەوا بڕی ئەو نەوتەی دەتوانرێت  لێیەوە بگوازرێتەوە  250 هەزار بەرمیل نەوتە لە رۆژێک دا ، ئەمەش لەکاتێکدا عێراق رۆژانە هەناردەکردنی 3.2 ملیۆن بەرمیلی بەهۆی داخستنی تەنگەی هۆرمزەوە لە دەستداوە.

لە بەرامبەردا، تاکە بۆڕی بتوانێت نەوت بگوازێتەوە و ئێستا ئامادەبێت نەوتی پێدا بڕوات بۆری خۆرمەڵە – پیشخابوورە کە ساڵی 2014  حکومەتی هەرێمی کوردستان دروستیکرد، توانای گواستنەوەی 1 ملیۆن بەرمیل نەوتە، پێشووتر بە توانای سەروو نیو ملیۆن بەرمیل تاوەکو 670 هەزار بەرمیل گواستنەوەی نەوت کاری کردووە، بەڵام تائێستا هەولێر و بەغدا نەگەشتوونەتە رێککەوتن بۆ بەکارهێنانی بۆڕیەکە بۆ هەناردەکردنی نەوتی کێڵگەکانی ژێر دەسەڵاتی وەزارەتی نەوتی عێراق. 

رۆژ بە رۆژیش بە ئامانجگرتنی کێڵگە نەوتییەکان و ژێرخانی وزە لە هەرێمی کوردستان و عێراق روو لەزیادبوونە کە هێرشەکان لە ناوچەی بەردەستی حکومەتی فیدرالیی عێراقەوە لەلایەن گرووپەکانی نزیک لە ئێران و حەشدی شەعبییەوە دەکرێن، بەڵام وەزارەتی نەوت ئامادەکاری بۆ هەناردەکردنی نەوت لە بۆڕیەکەیەوە دەکات کە درێژییەکەی 970 کیلۆمەترە. 

ئەگەر عێراق بتوانێت رۆژانە 250 هەزار بەرمیل هەناردە بکات لە بۆڕی کەرکووک - تورکیاوە، ئەوا داهاتی مانگانەی دەگاتە 750 ملیۆن دۆلار بەم نرخەی ئیستای نەوت ، لە بەرامبەردا بەپێی عێراق ئۆیل ریپۆرت ئەوەی هەرێمی کوردستان داوایکردووە لە بەغدا لەڕووە داراییەکەوە مانگانە ناگاتە 80 ملیۆن دۆلار.